قواعد حاکم بر قرارهای تأمین کیفری

 منيژه مشايخي داديار دادسراي دادسراي عمومي و انقلاب اصفهان

ماده 132 قانون آیین نامه دادرسی

به منظور دسترسی به متهم و حضور به موقع وی در موارد لزوم و جلوگیری از فرار یا پنهان شدن یا تبانی با دیگری قاضی مکلف است پس از تفهیم اتهام به وی یکی از قرارهای تأمین کیفری زیر را صادر نمایند.

1- التزام به حضور با قول شرف

2- التزام به حضور با تعیین وجه التزام تا ختم محاکمه و اجرای حکم و در صورت استنکاف تبدیل به وجه الکفاله

3- اخذ کفیل با وجه الکفاله

4- اخذ وثیقه اعم از وجه نقد یا ضمانت نامه بانکی یا مال منقول و غیر منقول

5- بازداشت موقت با رعایت شرایط مقرر در این قانون

تبصره – قاضی مکلف ضمن صدور قرار قبولی کفالت یا وثیقه به کفیل یا وثیقه گذار (چنانچه وثیقه گذار غیر از متهم باشد) تهفیم نماید در صورت احضار متهم و عدم حضور او بدون عذر موجه یا عدم معرفی وی از ناحیه کفیل یا وثیقه گذار نسبت به وصول وجه الکفاله و ضبط وثیقه طبق مقررات این قانون اقدام خواهد شد.

ماده 133 قانون آیین دادرسی در امور کیفری

با توجه به اهمیت و دلایل جرم دادگاه می تواند علاوه بر موارد مذکور در ماده قبل قرار عدم خروج متهم را از کشور صادر نماید مدت اعتبار این قرار شش ماه است و چنانچه دادگاه لازم بداند می تواند هر شش ماه یکبار آن را تمدید نماید.

این قرار پس از ابلاغ ظرف مدت 20 روز قابل اعتراض در دادگاه تجدید نظر استان می باشد.

تبصره – در صورت فسخ قرار توسط مرجع صادر کننده یا نقص آن توسط مرجع تجدید نظر و یا صدور قرار منع پیگرد یا موقوفی تعقیب یا بازداشت متهم دادگاه بدوی مکلف است مراتب را بلافاصله به مراجع ذی ربط اطلاع دهد .

ماده 134 قانون آیین دادرسی در امور کیفری

تأمین باید با اهمیت جرم و شدت مجازات و دلایل و اسباب اتهام و احتمال فرار متهم و از بین رفتن آثار جرم و سابقه متهم و وضعیف مزاج و سن و حیثیت او متناسب باشد.

نظریه 5465/7 26/7/1383

در صورت احراز عدم توجه اتهام به متهم یا عدم وجود دلیل کافی بر انتساب بزه به وی پرونده در هر مرحله ای که باشد قاضی رسیدگی کننده مکلف به آزادی متهم بدون اخذ تأمین خواهد بودو

نظریه 8582/7 20/10/1382 اداره کل حقوقی قوه قضائیه

به صراحت مفاد ماده 132 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب که بیان داشته ... در موارد لزوم ... قاضی مکلف است پس از تفهیم اتهام به وی یکی از قرارهای تأمین کیفری را صادر نماید. بنابراین در صورتی که مرجع قضائی پس از تفهیم اتهام به وی یکی از قرارهای تامین کیفری را صادر نماید بنابراین در صورتی که مرجع قضائی پس از تفهیم اتهام دفاعیات متهم را غیر موجه تشخیص دهد صدور قرار تامین کیفری الزامی خواهد بود مگر این که پس از تفهیم اتهام دفاعیات او را موجه دانسته و نیاز به حضور او نداند و تشخیص دهد که وی از اتهام انتسابی مبرا است که در آن صورت نه تنها نیازی به اخذ تامین نیست بلکه متهم باید بلاقید آزاد شود.

نظریه 8365/7 17/10/1380 اداره کل امور حقوقی قوه قضائیه

هیچگونه تعارض و یا تناقضی در جهت آثار و تکالیف قانونی مترتبه بین مواد 129 و 132 از قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری متهود نمی باشد ضمن آنکه تکلیف مقرر در ماده 132 از قانون مذکور مکمل تکالیف مقرر در ماده 129 قانون می باشد که قاضی رسیدگی کننده متعاقب انجام تحقیقات مقدماتی و بازپرسی از متهم پس از تفهیم اتهام و وجود ادله و احراز مجرمیت متهم مکلف است به منظور دسترسی به متهم و حضور به موقع وی در موارد لزوم و جلوگیری از فرار یا پنهان شدن یا تبانی با دیگری یکی از قرارهای مندرج در بندهای 1 تا 5 منصومی در ماده 132 قانون مذکور را از متهم اخذ نماید و مستنبط از مفاد مواد و مرقوم تا زمانی که دلیلی به ثبوت اتهام علیه متهم در پرونده امر اقامه نشده باشد، جوازی برای تفهیم اتهام به وی نمی باشد و بدیهی است هنگامی که اتهام انتسابی به متهم بلادلیل باشد نیازی به اخذ یکی از تاسیسات مذکور در ماده 132 مذکور نمی باشد و فرض اخذ صدور قرار های تامین با رعایت ماده 134 قانون مذکور در صورت وجود دلایل اتهام علیه متهم می باشد و مثال هیچگونه تعارضی در مواد مرقوم مشاهده نمی شود.

نظریه 1161/7 27/2/1382

بازداشت موقت در موارد زیر جایز است:

الف- جرائمی که مجازات قانونی آن اعلام، رجم، صلب و قطع عضو باشد.

ب- جرایم عمدی که حداقل مجازات قانونی آن سه سال حبس باشد.

جرائم موضوع فصل اول کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی – این جرایم عنوان جرایم ضد امنیت داخلی و خارجی کشور را دارد از ماده 498 الی 512

د- مواردی که آزاد بودن متهم موجب از بین رفتن آثار و دلایل جرم شده یا باعث تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعین واقعه گردیده و یا سبب شود که شهود ا زادای شهادت امتناع نمایند. همچنین هنگامی که بیم فرار یا مخفی شدن متهم باشد و به طریق دیگری نتوان از آن جلوگیری نمود.

هـ - در قتل عمد با تقاضای اولیاء دم برای اقامه بینه حداکثر به مدت 6 روز

مستند این بند روایات معصومین در کتب فقهی است برخی فقهاء معتقدند اگر مدعی به شهادت شهود استناد کند اما بگوید که شهود غائب هستند برای احضار شهود مهلت بخواهد باید مهلت مناسبی به او داد تا شهودش را حاضر کند اما در اینکه چند روز باید مهلت داده شود مشخص نیست برخی معتقدند تعیین مدت زمان مهلت با توجه به ادعای مدعی به نظر قاضی بستگی دارد اما نظر مشهور همان 6 روز است که در قانون آمده است.

موارد الزامی بازداشت موقت

طبق ماده 25 در موارد زیر با رعایت قیود ماده 32 و تبصرههای آن هر گاه قرائن و امارات موجود دلالت بر توجه اتهام به متهم می نماید صدور قرار بازداشت موقت الزامی است و تا صدور حکم بدوی ادامه خواهد یافت مشروط بر این که مدت آن از حداقل مدت مجازات مقرر قانونی جرم ارتکابی تجاوز ننماید.

الف- قتل عمد، آدم ربائی، اسید باشی، محار به رافساد فی الارض

ب- در جرائمی که مجازات قانونی آن اعدام یا حبس دائم باشد.

ج- جرائم موقت، کلاهبرداری، اختلاس، ارتشاء، خیانت در امانت، جعل و استفاده از سند مجعول در صورتی که متهم حداقل یک فقره سابقه محکومیت قطعی یا دو فقره یا بیشتر سابقه محکومیت غیر قطعی به علت ارتکاب هر یک از جرائم مذکور را داشته باشد.

د- در مواردی که آزادی متهم موجب فساد باشد.

هـ - در کلیه جرائمی که به موجب قوانین خاص بازداشت الزامی مقرر شده باشد و از جمله:

الف- ایراد جرح با چاقو: برابر بند ج واحده قانون لغو مجازات شلاق 1344 برای متهم به ایراد جرح با چاقو که دلائل موجود کافی بر توجه اتهام باشد قرار بازداشت موقت صادر می شود.

مدت بازداشت در این مورد تا زمان صدور حکم است و رویه قضائی چاقو را در معنی مضیق تفسیر نموده و در نتیجه آلات جرح زیادی را از ردیف چاقو خارج کرده است با این ترتیب ساطور- اره – گزمه کفاش، داس، قیچی، تبر، تیغ صورت تراشی، کارد میوه خوری را جزء اسلحه سرد و گرم ندانسته و مشمول بازداشت موقت اجباری نشناخته اند.

ب- کشت داروی تقلبی. برابر تبصره 3 ماده 18 قانون مقررات امور پزشکی و داروئی سال 1334 در صورت کشف داروی تقلبی قاضی مکلف به صدور بازداشت موقت متهم است.

ج- اخذ رشوه و اختلاس، برابر تبصره 4 ماده 3 و تبصره 5 ماده 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری 1367 برای رشوه بیشتر از 200 هزار ریال و اختلاس بیش از 100 هزار ریال در صورت وجود دلایل کافی صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه اجباری است.

د- اتهام مواد مخدر، برابر ماده 5 آیین نامه اجرائی قانون مبارزه با مواد مخدر سال 1367 در مورد متهمین قرار بازداشت موقت صادر می شود.

ماده 17 قانون تشدید مجازات مرتکبین جرائم مواد مخدر و اقدامات تامین سال 1359: برای کلیه کسانیکه به اتهام جرائم مذکور در مواد 2 و 6 و 7 و 8 و 9 و 7 و 13 و 15 و 16 این قانون تحت تعقیب قرار می گیرند چنانچه دلائل و قرائن موجود دلالت کافی بر توجه اتهام به آنان نماید قرار بازداشت صادر خواهد شد و در صورت ادامه بازداشت متهم تا تاریخ شروع دادرسی یا صدور حکم برائت از دادگاه جزائی آزاد خواهد شد.

که البته ماده 17 در قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق مواردی به آن مصوب 17/8/1376 مجمع تشخیص مصلحت نظام با اصلاحات جدی حذف شد.

هـ - در تصرف عدوانی، مزاحمت، ممانعت از حق وقتی که متهمین سه نفر یا بیشتر باشد با وجود دلیل کافی باید قرار بازداشت موقت صادر شود.

تبصره 2 ماده 390 قانون مجازات اسلامی

در صورتی که تعداد متهمان سه نفر یا بیشتر باشد و قرائن قوی بر ارتکاب جرم موجود باشد قرار بازداشت صادر خواهد شد مدعی می تواند تقاضای خلع ید و قلع بنا و استجار و رفع آثار تجاوز را بنماید.

تقاضای شاکی در بازداشت

طبق ماده 36 در حقوق الناس جواز بازداشت متهم منوط به تقاضای شاکی است این ماده نیز متکی به موازین شرعی و سوابق فقهی است معمولاً شاکی حد اعلی شدت عمل را در مورد متهم و از جمله بازداشت او را تقاضا دارد اگر حضور داشته باشد این تقاضا را خواهد داشت و اگر هم موافق نباشد در موارد بازداشت اختیاری قاضی مکلف است تامین دیگری اخذ کند اما شکل اصلی مربوط به موارد بازداشت اجباری آنهم در صورتی که شاکی مخالفت نماید گرچه عدم تقاضای شاکی و مخالفت او بعید می نماید مع الوصف اگر موردی پیش آمد باید به قدرت جنبه عمومی جرم و آمره بودن بازداشت اجباری توجه داشت مخصوصاً اینکه در ماده 36 به موارد جواز بازداشت اشاره دارد نه موارد اجباری.

بخش نامه شماره 31360/84/1 -16/3/84 رئیس قوه قضائیه

نظر به اینکه مشاهده می شود بعضی از قضات نسبت به مرتکبان جرائم مواد مخدر همچنان به استناد ماده 17 لایحه قانونی تشدید مجازات مرتکبین جرائم مواد مخدر و اقدامات تامین و درمانی به منظور مداوا و اشتغال به کار معتادین مصوب 19/3/59 قرار بازداشت موقت تا شروع دادرسی یا صدور حکم برائت صادر می نمایند در حالی که مواد 32 و 33 و 35 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 با تمدید بعدی برای صدور قرار بازداشت قابل به تفصیل و ترتیب خاصی گردیده اند که در اغلب دادسراها و محاکم مراعات می گردد.

به منظور ایجاد روش واحد و کاهش میزان صدور این نوع قرار اقتضاء دارد از این به بعد در جرایم مربوط به مواد مخدر نیز مانند سایر جرائم با رعایت قیود و شرایط مندرج در مواد 32 و 33 و 35 قانون آیین دادرسی کیفری اقدام و از صدور قرار بازداشت خلاف موازین مذکور اجتناب گردد.

نظریه شمارة 1053/7- 11/1383 اج . ق .ق

لزوم صدور قرار بازداشت موقت در خصوص جرح با چاقو موضوع بند ج ماده واحده قانون لغو مجازات شلاق، قانون خاص و مغایرتی با ق. ا. د. ک 1378 ندارد به خصوص که بند هـ ماده 35 قانون فوق الذکر نیز بدان اشاره نموده است لذا فسخ نشده و به قوت خود باقی است لیکن با توجه به این که ماده 33 قانون آ . د . ک نیز بدان اشاره نموده است و قانون موخر محسوب می شود قرار بازداشت موقت صادره در اجرای ماده واحده قانون لغو مجازات شلاق از مقررات آن پیروی می نماید و بایستی ماده به ماده در آن مورد تجدید نظر شود به این ترتیب که در صورت وجود شرایط ابقاء قرار بازداشت موقت آن را ابقاء کرده و در هر بار که ابقاء می کند بایستی به موافقت رئیس حوزه قضائی برسد این ابقائات در جرایمی که مجازات آنها حبس است تا مدتی که از حداقل حبسی جرم ارتکابی تجاوز نکند ادامه می یابد رعایت حداقل مجازات ناظر به جرایمی است که مجازات آنها حبس است والا سایر جرایم که مجازاتی غیر از حبس دارند، رعایت مجازات حبسی در آن ها منتفی است.

با توجه به تصویب مقررات مواد 32 و 35 ق. ا. د. د. ع . ا . ک از حیث قرار بازداشت موقت آیا در موارد ارتشاء و اختلاس مقررات قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاص و کلاهبرداری منسوخ است یا خیر؟

نظریه شمارة 3373/7 12/5/1381 ا . ح. ق . ق

در تبصرة 4 ماده 3 قانون مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری تصریح شده هر گاه میزان رشوه بیش از مبلغ دویست هزار ریال باشد صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه الزامی است و در تبصره 5 ذیل ماده 5 قانون فوق نیز تصریح شده، هر گاه میزان اختلاس زائد بر یکصد هزار ریال باشد صدور قرار بازداشت موقت الزامی است در بند هـ ماده 35 ق . ا . د . ک 1378 نیز تصریح شده است در کلیه جرایمی که به موجب قوانین خاصی قرار بازداشت موقت تجویز شده است صدور قرار بازداشت موقت الزامی است بنابراین هر دو قانون معتبر و لازم الاجرا است و منافاتی با یکدیگر ندارند.

نظریه شمارة 9332-7 17/12/1378 ا. ح. ق. ق

بازداشت موضوع بند 4 ماده 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و ... مصوب 1367 به قوت خود باقی است.

«ذكر منبع در استفاده از مطالب و تصاوير الزامي است.»

تاريخ:27/07/88

نوشته شده توسط:منيژه مشايخي

تنظيم:عليرضا ارژندي

تأييد مقاله براي انتشار:مهدي ناصري

معاون آموزش و تحقيقات دادگستري كل استان اصفهان

 

حقوق زنان
جدیدترین رویدادهای حقوقی
درباره ما
صفحه اصلي
سوالات حقوقي كاربران
پيام هاي كاربران
گالري عكس
برنامه هفتگي
سايت هاي مرتبط
امور موکلین
قانون
مقالات