بازداشت موقت در موارد زیر جایز است:
الف- جرائمی که مجازات قانونی آن اعلام، رجم، صلب و قطع عضو باشد.
ب- جرایم عمدی که حداقل مجازات قانونی آن سه سال حبس باشد.
جرائم موضوع فصل اول کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی – این جرایم عنوان جرایم ضد امنیت داخلی و خارجی کشور را دارد از ماده 498 الی 512
د- مواردی که آزاد بودن متهم موجب از بین رفتن آثار و دلایل جرم شده یا باعث تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعین واقعه گردیده و یا سبب شود که شهود ا زادای شهادت امتناع نمایند. همچنین هنگامی که بیم فرار یا مخفی شدن متهم باشد و به طریق دیگری نتوان از آن جلوگیری نمود.
هـ - در قتل عمد با تقاضای اولیاء دم برای اقامه بینه حداکثر به مدت 6 روز
مستند این بند روایات معصومین در کتب فقهی است برخی فقهاء معتقدند اگر مدعی به شهادت شهود استناد کند اما بگوید که شهود غائب هستند برای احضار شهود مهلت بخواهد باید مهلت مناسبی به او داد تا شهودش را حاضر کند اما در اینکه چند روز باید مهلت داده شود مشخص نیست برخی معتقدند تعیین مدت زمان مهلت با توجه به ادعای مدعی به نظر قاضی بستگی دارد اما نظر مشهور همان 6 روز است که در قانون آمده است.
موارد الزامی بازداشت موقت
طبق ماده 25 در موارد زیر با رعایت قیود ماده 32 و تبصرههای آن هر گاه قرائن و امارات موجود دلالت بر توجه اتهام به متهم می نماید صدور قرار بازداشت موقت الزامی است و تا صدور حکم بدوی ادامه خواهد یافت مشروط بر این که مدت آن از حداقل مدت مجازات مقرر قانونی جرم ارتکابی تجاوز ننماید.
الف- قتل عمد، آدم ربائی، اسید باشی، محار به رافساد فی الارض
ب- در جرائمی که مجازات قانونی آن اعدام یا حبس دائم باشد.
ج- جرائم موقت، کلاهبرداری، اختلاس، ارتشاء، خیانت در امانت، جعل و استفاده از سند مجعول در صورتی که متهم حداقل یک فقره سابقه محکومیت قطعی یا دو فقره یا بیشتر سابقه محکومیت غیر قطعی به علت ارتکاب هر یک از جرائم مذکور را داشته باشد.
د- در مواردی که آزادی متهم موجب فساد باشد.
هـ - در کلیه جرائمی که به موجب قوانین خاص بازداشت الزامی مقرر شده باشد و از جمله:
الف- ایراد جرح با چاقو: برابر بند ج واحده قانون لغو مجازات شلاق 1344 برای متهم به ایراد جرح با چاقو که دلائل موجود کافی بر توجه اتهام باشد قرار بازداشت موقت صادر می شود.
مدت بازداشت در این مورد تا زمان صدور حکم است و رویه قضائی چاقو را در معنی مضیق تفسیر نموده و در نتیجه آلات جرح زیادی را از ردیف چاقو خارج کرده است با این ترتیب ساطور- اره – گزمه کفاش، داس، قیچی، تبر، تیغ صورت تراشی، کارد میوه خوری را جزء اسلحه سرد و گرم ندانسته و مشمول بازداشت موقت اجباری نشناخته اند.
ب- کشت داروی تقلبی. برابر تبصره 3 ماده 18 قانون مقررات امور پزشکی و داروئی سال 1334 در صورت کشف داروی تقلبی قاضی مکلف به صدور بازداشت موقت متهم است.
ج- اخذ رشوه و اختلاس، برابر تبصره 4 ماده 3 و تبصره 5 ماده 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری 1367 برای رشوه بیشتر از 200 هزار ریال و اختلاس بیش از 100 هزار ریال در صورت وجود دلایل کافی صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه اجباری است.
د- اتهام مواد مخدر، برابر ماده 5 آیین نامه اجرائی قانون مبارزه با مواد مخدر سال 1367 در مورد متهمین قرار بازداشت موقت صادر می شود.
ماده 17 قانون تشدید مجازات مرتکبین جرائم مواد مخدر و اقدامات تامین سال 1359: برای کلیه کسانیکه به اتهام جرائم مذکور در مواد 2 و 6 و 7 و 8 و 9 و 7 و 13 و 15 و 16 این قانون تحت تعقیب قرار می گیرند چنانچه دلائل و قرائن موجود دلالت کافی بر توجه اتهام به آنان نماید قرار بازداشت صادر خواهد شد و در صورت ادامه بازداشت متهم تا تاریخ شروع دادرسی یا صدور حکم برائت از دادگاه جزائی آزاد خواهد شد.
که البته ماده 17 در قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق مواردی به آن مصوب 17/8/1376 مجمع تشخیص مصلحت نظام با اصلاحات جدی حذف شد.
هـ - در تصرف عدوانی، مزاحمت، ممانعت از حق وقتی که متهمین سه نفر یا بیشتر باشد با وجود دلیل کافی باید قرار بازداشت موقت صادر شود.
تبصره 2 ماده 390 قانون مجازات اسلامی
در صورتی که تعداد متهمان سه نفر یا بیشتر باشد و قرائن قوی بر ارتکاب جرم موجود باشد قرار بازداشت صادر خواهد شد مدعی می تواند تقاضای خلع ید و قلع بنا و استجار و رفع آثار تجاوز را بنماید.
تقاضای شاکی در بازداشت
طبق ماده 36 در حقوق الناس جواز بازداشت متهم منوط به تقاضای شاکی است این ماده نیز متکی به موازین شرعی و سوابق فقهی است معمولاً شاکی حد اعلی شدت عمل را در مورد متهم و از جمله بازداشت او را تقاضا دارد اگر حضور داشته باشد این تقاضا را خواهد داشت و اگر هم موافق نباشد در موارد بازداشت اختیاری قاضی مکلف است تامین دیگری اخذ کند اما شکل اصلی مربوط به موارد بازداشت اجباری آنهم در صورتی که شاکی مخالفت نماید گرچه عدم تقاضای شاکی و مخالفت او بعید می نماید مع الوصف اگر موردی پیش آمد باید به قدرت جنبه عمومی جرم و آمره بودن بازداشت اجباری توجه داشت مخصوصاً اینکه در ماده 36 به موارد جواز بازداشت اشاره دارد نه موارد اجباری.
بخش نامه شماره 31360/84/1 -16/3/84 رئیس قوه قضائیه
نظر به اینکه مشاهده می شود بعضی از قضات نسبت به مرتکبان جرائم مواد مخدر همچنان به استناد ماده 17 لایحه قانونی تشدید مجازات مرتکبین جرائم مواد مخدر و اقدامات تامین و درمانی به منظور مداوا و اشتغال به کار معتادین مصوب 19/3/59 قرار بازداشت موقت تا شروع دادرسی یا صدور حکم برائت صادر می نمایند در حالی که مواد 32 و 33 و 35 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 با تمدید بعدی برای صدور قرار بازداشت قابل به تفصیل و ترتیب خاصی گردیده اند که در اغلب دادسراها و محاکم مراعات می گردد.
به منظور ایجاد روش واحد و کاهش میزان صدور این نوع قرار اقتضاء دارد از این به بعد در جرایم مربوط به مواد مخدر نیز مانند سایر جرائم با رعایت قیود و شرایط مندرج در مواد 32 و 33 و 35 قانون آیین دادرسی کیفری اقدام و از صدور قرار بازداشت خلاف موازین مذکور اجتناب گردد.
نظریه شمارة 1053/7- 11/1383 اج . ق .ق
لزوم صدور قرار بازداشت موقت در خصوص جرح با چاقو موضوع بند ج ماده واحده قانون لغو مجازات شلاق، قانون خاص و مغایرتی با ق. ا. د. ک 1378 ندارد به خصوص که بند هـ ماده 35 قانون فوق الذکر نیز بدان اشاره نموده است لذا فسخ نشده و به قوت خود باقی است لیکن با توجه به این که ماده 33 قانون آ . د . ک نیز بدان اشاره نموده است و قانون موخر محسوب می شود قرار بازداشت موقت صادره در اجرای ماده واحده قانون لغو مجازات شلاق از مقررات آن پیروی می نماید و بایستی ماده به ماده در آن مورد تجدید نظر شود به این ترتیب که در صورت وجود شرایط ابقاء قرار بازداشت موقت آن را ابقاء کرده و در هر بار که ابقاء می کند بایستی به موافقت رئیس حوزه قضائی برسد این ابقائات در جرایمی که مجازات آنها حبس است تا مدتی که از حداقل حبسی جرم ارتکابی تجاوز نکند ادامه می یابد رعایت حداقل مجازات ناظر به جرایمی است که مجازات آنها حبس است والا سایر جرایم که مجازاتی غیر از حبس دارند، رعایت مجازات حبسی در آن ها منتفی است.
با توجه به تصویب مقررات مواد 32 و 35 ق. ا. د. د. ع . ا . ک از حیث قرار بازداشت موقت آیا در موارد ارتشاء و اختلاس مقررات قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاص و کلاهبرداری منسوخ است یا خیر؟
نظریه شمارة 3373/7 12/5/1381 ا . ح. ق . ق
در تبصرة 4 ماده 3 قانون مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری تصریح شده هر گاه میزان رشوه بیش از مبلغ دویست هزار ریال باشد صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه الزامی است و در تبصره 5 ذیل ماده 5 قانون فوق نیز تصریح شده، هر گاه میزان اختلاس زائد بر یکصد هزار ریال باشد صدور قرار بازداشت موقت الزامی است در بند هـ ماده 35 ق . ا . د . ک 1378 نیز تصریح شده است در کلیه جرایمی که به موجب قوانین خاصی قرار بازداشت موقت تجویز شده است صدور قرار بازداشت موقت الزامی است بنابراین هر دو قانون معتبر و لازم الاجرا است و منافاتی با یکدیگر ندارند.
نظریه شمارة 9332-7 17/12/1378 ا. ح. ق. ق
بازداشت موضوع بند 4 ماده 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و ... مصوب 1367 به قوت خود باقی است.
«ذكر منبع در استفاده از مطالب و تصاوير الزامي است.»
تاريخ:27/07/88
نوشته شده توسط:منيژه مشايخي
تنظيم:عليرضا ارژندي
تأييد مقاله براي انتشار:مهدي ناصري
معاون آموزش و تحقيقات دادگستري كل استان اصفهان